Vede i Upanišade – Gospava Karaklić

[featured_image]
Download
Download is available until [expire_date]
  • Version
  • Download 1332
  • File Size 329.47 KB
  • File Count 1
  • Create Date 13. December. 2016.
  • Last Updated 11. May. 2023.

Vede i Upanišade – Gospava Karaklić

Sažetak

PREGLED VEDSKE KNJIŽEVNOSTI

Prema indijskoj verskoj predaji, Vede su priznate kao učenje drevnih mudraca, riši (rsih), čija je mudrost plod duhovnog vidjenja. Reč vedah (imenica muškog roda) izvedena je iz korena „vid“, koji je sačuvan i u našoj reči „videti“, a značenje je u sanskritu pretežno „znati“ (bliže slovenskom „videti“), jer je spoznaja u smislu mudrosti za Indijce prvobitno predmet uvida u bitak bića.

U tom je smislu indijska mudrost još izvornije nego helenska, ili „razotkrivanje“ metafizičkog bitka iza pojavnosti bića, kako ćemo sve to jasnije moći da pokažemo u toku sledećih poglavlja o indijskoj filozofiji. U najistaknutijoj vedskoj himni filozofskog sadržaja, navedenoj na početku ovog dela, Nasadiya-suktam, bilo je potrebno, već iz formalnih razloga filozofske terminologije, prve reči nasad asin no sad.. prevesti „ni nebitak (naasat) ni bitak (sat)“, a ne „nebiće ni biće“, jer za ovaj poslednji pojam u sanskritu postoji poseban termin sattvah. Iako eksplicitno razlikovanje značenja tih dvaju termina u ovom prvom suočenju ne treba tražiti prema analogiji u savremenoj evropskoj filozofiji nego u daljem razvojnom toku vedskog, a i van vedskog indijskog mišljenja.

Zato ćemo se na tu specifičnu razliku termina moći adekvatnije osvrnuti u poglavljima o upanišadima i o buddhističkoj filozofiji gde se taj problem počinje raspravljati s eksplicitnih stanovišta. Prvobitno „viđenje“ istine (satyam, iz istog korena „biti“, dakle prvenstveno „bivstvo“) prenosi se od učitelja rišija na učenika kao „čuvenje“ (šrutih).

Pod pojmom Veda podrazumeva se knjževnost jednog neodredjeno velikog istorijskog razdoblja, a na njegovo datiranje osvrnuli smo se u Uvodu.
Pojmovni kompleks vedske književnosti treba shvatiti u vezi sa značenjem i razvojem verskih žrtvenih obreda, od obreda prinošenja žrtvenog pića somah, pa do velikog obreda, žrtvovanja konja ašva-medhah povodom obreda krunisanja vladara. Vedska poezija i filozofija razvija se iz te žrtvene simbolike.

Uporedno s tom simbolikom razvija se i brahmanski kastinski sistem, a konačno i njegova opreka kao pokretna snaga cele indijske istorije od predbuddhističkih vremena do Mahatme Gandhija. U poglavlju o upanišadama razjasnit ćemo pobliže tu vezu i preobražaj mitološke u filozofsku interpretaciju.